VL Column: Eigen schuld, dikke bult?

‘Dus je zegt eigenlijk dat het mijn eigen schuld is?’

De vrouw kijkt woedend in de camera. We zitten middenin de startdag van een leefstijlprogramma. Wekenlang hebben we deze dag met het team voorbereid. Zo zorgvuldig mogelijk de woorden gekozen voor deze lezing over voeding bij MS. Het zweet breekt me uit. Dit is precies het laatste dat we willen suggereren. 

Die schuldvraag. Hij hangt altijd in de lucht als je het hebt over leefstijl en ziekte. Alsof iemand je ongevraagd een spiegel voorhoudt waar je liever niet in kijkt.
Als je onderzoekt wat je aan je leefstijl kan doen, kom je automatisch op wat níet bijdraagt. Welke woorden je ook kiest, het komt bij sommigen binnen als een verwijt.

Niemand vraagt erom om ziek te worden. Of doet bewust dingen om een diagnose te krijgen. Genen en dikke vette pech spelen ook mee. Leefstijl is nooit de enige factor in het ontstaan van ziekte. Maar we weten wel steeds beter dat de dingen die je dagelijks doet van invloed zijn op klachten. Wat je eet, hoeveel stress je hebt, of je genoeg beweegt, hoeveel je slaapt.

Welke keuzes je daarin maakt, heeft niet alleen te maken met je eigen wilskracht. Je maakt ze niet in een 'vacuüm'. Het hangt van je omgeving af, van je omstandigheden, wat je weet. Wat je wil, wat je kent, wat je kan. Jouw gedrag is hier een resultaat van. Als één onderdeel verandert, ziet je leefstijl er misschien wel heel anders uit.

Een schuldgevoel over eerder gedrag helpt je niet verder. Maar stel dat je hoort dat jouw gedrag helemaal geen invloed heeft op hoe je je voelt. En je alleen maar af kan wachten hoe je ziekte zich ontwikkelt. Dan kun je er in ieder geval niets aan doen, en dat is troostend, maar het ontneemt je ook aanknopingspunten om zelf iets te veranderen. En daarmee misschien wel invloed op je klachten te hebben. 

Het kan confronterend zijn om te beseffen dat je dingen hebt gedaan die een beetje of heel veel hebben bijgedragen aan je klachten. Toch ben ik daar zelf niet zo bang voor. Geef mij die spiegel maar. Dan weet ik tenminste of ik zelf iets kan doen. Ik weet wel welke boodschap ik liever krijg.

Niet omdat ik schuld heb aan mijn gedrag uit het verleden, maar invloed op de toekomst.